Akcent w j.litewskim - Czasownik Drukuj Email
Spis treści
Czasownik
Rzeczowniki i przymiotniki
Rzeczowniki i przymiotniki (Grupa 1)
Rzeczowniki i przymiotniki (Grupa 2)
Rzeczowniki i przymiotniki (Grupa 3)
Rzeczowniki i przymiotniki (Grupa 4)
Wszystkie strony

 

Ruchomy akcent w języku litewskim sprawia problemy nie tylko cudzoziemcom, ale i samym Litwinom. Zmienia się on często w obrębie jednego słowa, a reguły tych zmian są dość skomplikowane. Poniżej przedstawię jednak parę z nich:

CZASOWNIK

W przypadku czasowników akcent w większości form pozostaje taki jak w bezokoliczniku. Zmiany zachodzić mogą jedynie w formach czasu przeszłego i teraźniejszego.

  • w czasownikach z przedrostkiem per- akcent pada zawsze na ten przedrostek, np. perskaityti - przeczytać.

  • w czasownikach o bezokoliczniku z końcówką -ti akcent zwykle pada niezmiennie na tę samą sylabę, lecz w 1 i 2 osobie lp. czasu przeszłego może (ale nie musi) padać również na ostatnią sylabę, np. laukti - laukiu - laukia - laukiau - lau(czekać - czekam - czeka - czekałem - czekał). Do wyjątków należą czasowniki z dowolnym przedrostkiem, gdzie w formach czasu teraźniejszego i przeszłego akcent może padać na ostatnią sylabę tego przedrostka, np. išgerti - išgeria - išgė(wypić - wypija - wypił), sektis - nesiseko - nesiseko (powodzić się - nie powodzi się).

  • w przypadku bezokoliczników na -ėti akcent pada na przedostatnią sylabę (-ė-). W formach czasu teraźniejszego w 1 i 2 os. liczby pojedynczej akcent pada albo na ostatnią sylabę tematu, np. norėti - noriu (chcieć - chcę), albo na końcówkę, np. galėti - galiu (móc - mogę). W pozostałych formach czasu teraźniejszego akcent pada zwykle na ostatnią sylabę tematu, np. galėti - gali, norėti - nori. Jeśli przed czasownikiem znajduje się przedrostek, akcent może niekiedy padać na niego, np. padėti - padedu (pomagać - pomagam). W czasie przeszłym akcent zwykle pada we wszystkich formach na tę samą sylabę, co w bezokoliczniku, tj. galėti - galėjau - galėjo (móc - mogłem - mógł), padėti - padėjau - padėjo (pomóc - pomogłem - pomógł). Jeśli głoska -ė- zostaje zachowana we wszystkich formach czasownika, wówczas akcent niezmiennie na nią pada, np. didėti - didėju - didėja - didėjau - didėjo (powiększać się - powiększam się - powiększa się - powiększałem się - powiększał się).

  • w przypadku bezokoliczników na -yti akcent zwykle pada niezmiennie na przedostatnią sylabę, np. varyti (pędzić), choć są wyjątki, np. valgyti (jeść). W 1 i 2 os. czasu teraźniejszego i przeszłego akcent pada na końcówkę, a w pozostałych formach tych czasów na ostatnią sylabę tematu, tj. skaityti - skaitau - skaito - skaičiau - skai (czytać - czytam - czyta - czytałem - czytał), rašyti - rašau - rašo - rašiau - rašė (pisać - piszę - pisze - pisałem - pisał).
    Jeżeli czasownik odmienia się według schematu (-ija, -ijo), wówczas akcent jest stały, np. ginčyti - ginčiju - ginčija - ginčijau - ginčijo (zaprzeczać - zaprzeczam - zaprzecza - zaprzeczałem - zaprzeczał).

  • w przypadku bezokoliczników na -oti akcent zwykle pada we wszystkich formach na -o, o ile zostaje ono zachowane, np. kartoti - kartoju - kartoja - kartojau - kartojo (powtarzać - powtarzam - powtarza - powtarzałem - powtarzał), ale šypsotis - šypsausi - šypsosi - šypsojausi - šypsojosi (uśmiechać się - uśmiecham się - uśmiecha się - uśmiechałem się - uśmiechał się), a także ieškoti - ieškau - ieško - ieškojau - ieškojo(szukać - szukam - szuka - szukałem - szukał).

  • w przypadku bezokoliczników na -uoti i -auti akcent pada na przedostatnią sylabę z wyjątkiem 1 i 2 osoby liczby pojedynczej czasu przeszłego, tj. planuoti - planuoju - planuoja - planavau - planavo (planować), keliauti - keliauju - keliauja - keliavau - keliavo (podróżować).

Jedynym wyjątkiem, w którym akcent pada na końcówkę w 3 osobie obu liczb czasu teraźniejszego jest czasownik būti (być) - yra (jest, są).